به گزارش نجوای آگاهی؛ موضوع عرصه و حریم آثار تاریخی همواره یکی از نقاط اصطکاک میان توسعه شهری و صیانت از میراث گذشتگان بوده است. در استان البرز نیز پرونده «کاخ مروارید» (شمس) به عنوان یکی از بناهای شاخص و منحصربهفرد معماری معاصر، سالهاست که به دلیل تداخل با بافت شهری، معابر و املاک پیرامونی، گره کور مالکان و مدیریت شهری محسوب میشد.
حال با گذشت زمان و انباشت مطالبات مردمی، معاون میراث فرهنگی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی البرز از به سرانجام رسیدن بازنگری حریم این اثر و تعیین تکلیف چالشهای چندینساله آن در اسفندماه ۱۴۰۴ خبر داده است؛ رخدادی که ابعاد مثبت و انتقادی آن نیازمند واکاوی دقیق است.
بر اساس اعلام شهباز محمودی، کاخ مروارید از ضلع غربی با بلوار یادگار امام (ره)، از ضلع شمالی با معضل تعریض خیابان ۳۴۱ و از ضلع شرقی با محدودیتهای حریم درجه دو دستوپنجه نرم میکرد.
همپوشانی حریم این بنا با شریانهای حیاتی شهر، بوروکراسی سنگینی را به شهروندان و مالکان تحمیل کرده بود. در مصوبه جدید شورای حریم وزارتخانه، مشکلات مربوط به بلوار یادگار امام و خیابان ۳۴۱ حلوفصل شده و به گفته مسئولان، تلاش شده است تا میان الزامات حفاظتی اثر و زندگی روزمره شهروندان تعادل ایجاد شود تا ضوابط ساختوساز از حالت ابهام خارج گردد.
یکی از مهمترین و در عین حال چالشبرانگیزترین بخشهای این مصوبه جدید، تغییر ضوابط ساختوساز در حریم درجه دو این مجموعه است. پیش از این، مالکان مجاور تنها مجاز به ساخت سه طبقه روی پیلوت بودند، اما این ظرفیت اکنون به چهار طبقه روی پیلوت با حداکثر ارتفاع ۱۷.۵ متر از سطح خیابان افزایش یافته است.
از منظر اقتصادی و حقوق مکتسبه مالکان، این تصمیم میتواند گشایشی برای املاک فریز شده باشد؛ اما از دیدگاه کارشناسان میراث فرهنگی، ساختوسازهای مرتفع در حریم آثار معماری شاخص، همواره این خطر را به همراه دارد که حریم منظر اثر تحتالشعاع ساختوسازهای متراکم شهری قرار گیرد و هویت بصری اثر مخدوش شود.
مدافعان این طرح بر این باورند که اصرار بر حفظ وضعیت موجود بدون در نظر گرفتن واقعیتهای عینی بافت شهری، راه به جایی نمیبرد و کارآمدی حفاظت را زیر سؤال میبرد. با این حال، پرسش کلیدی اینجاست که آیا بازنگری حریمها در البرز بر اساس مطالعات دقیق استراتژیک منظر شهری انجام میشود یا تسلیم فشارهای پیرامونی و مطالبات مالکان؟ تداوم حیات کاخ مروارید در گروی نظارت سختگیرانه بر اجرای ضوابط جدید است تا مبادا به بهانه گرهگشایی از مشکلات ترافیکی و ملکی، حریم تنفسی این اثر تاریخی بهتدریج قربانی تراکمفروشی و توسعه بیضابطه شهری شود.
با توجه به افزایش ارتفاع و تعداد طبقات مجاز در حریم درجه دو کاخ مروارید و رفع موانع معابر شهری، تا چه اندازه میتوان تضمین کرد که این بازنگریِ ضوابط، به حریم منظر و ارزشهای معماری این اثر ملی صدمهای وارد نکند و مرز میان «توسعه پایدار شهری» و «حفاظت میراثی» مخدوش نشود؟